คันดินโบราณอายุกว่า 700 ปี ที่ยังคงกักเก็บและบังคับทิศทางน้ำได้จนถึงทุกวันนี้ — ภูมิปัญญาไทยที่ไม่แพ้ชาติใดในโลก”
—
สรีดภงส์: เขื่อนโบราณของอาณาจักรสุโขทัย ภูมิปัญญาจัดการน้ำที่ล้ำยุคที่อุทยานประวัติศาสตร์สุโขทัย มีสิ่งก่อสร้างโบราณที่หลายคนอาจเดินผ่านโดยไม่รู้ตัวว่ากำลังยืนอยู่หน้าหนึ่งในผลงานวิศวกรรมชลประทานที่เก่าแก่ที่สุดของไทย นั่นคือ “สรีดภงส์” หรือที่คนท้องถิ่นเรียกกันว่า “ทำนบพระร่วง” คำว่าสรีดภงส์มีรากศัพท์มาจากภาษาสันสกฤต แปลว่า “ทำนบ” ปรากฏชื่ออยู่ในศิลาจารึกหลักที่ 1 (จารึกพ่อขุนรามคำแหงมหาราช) ซึ่งเป็นหลักฐานทางประวัติศาสตร์ที่ยืนยันว่าเขื่อนแห่งนี้มีมาตั้งแต่สมัยสุโขทัยเป็นราชธานี
—
ภูมิปัญญาการจัดการน้ำที่ซ่อนอยู่ในการออกแบบ:สรีดภงส์ตั้งอยู่นอกกำแพงเมืองสุโขทัยทางทิศตะวันตกเฉียงใต้ เป็นคันดินขนาดใหญ่เชื่อมระหว่างเขาพระบาทใหญ่กับเขากิ่วอ้ายม้า ทำหน้าที่กั้นและเบี่ยงทิศทางน้ำที่ไหลลงมาจากเทือกเขาประทักษ์ ซึ่งมีลำธารหรือ “โซก” ย่อยรวมกันมากถึง 17 สาย ให้ไหลไปตามคูคลองและตระพัง (สระน้ำ) ที่ขุดไว้รอบเมือง แทนที่จะปล่อยให้น้ำไหลบ่าท่วมตัวเมืองอย่างไม่มีทิศทาง
—
สามหลักการออกแบบที่น่าทึ่ง:
ใช้ภูเขาโดยรอบเป็น “หลังคารับน้ำ” ตามธรรมชาติ แล้วสร้างคันดินบังคับทิศทางน้ำ แทนการขุดบ่อเก็บน้ำเพียงอย่างเดียว
เชื่อมโยงระบบน้ำเข้ากับคูคลองและตระพังรอบเมืองอย่างเป็นเครือข่าย ไม่ใช่จุดกักเก็บน้ำแบบเดี่ยวๆ
ออกแบบให้สอดคล้องกับสภาพภูมิประเทศจริง ใช้แรงโน้มถ่วงในการไหลของน้ำแทนการใช้แรงงานสูบน้ำ—
ข้อเท็จจริงที่ควรรู้:ระบบชลประทานแบบนี้คือหัวใจสำคัญที่ทำให้เมืองสุโขทัยในอดีตมีน้ำใช้เพียงพอตลอดทั้งปี แม้ในปัจจุบันหลังฝนตกหนัก ชาวบ้านและนักวิจัยยังคงพบว่าสรีดภงส์ยังทำหน้าที่กักเก็บน้ำได้อยู่จริง สะท้อนให้เห็นว่าการออกแบบที่เข้าใจภูมิประเทศอย่างลึกซึ้งนั้น ยังคงใช้งานได้แม้ผ่านมาแล้วหลายศตวรรษ
—
เกร็ดความรู้จากช่าง:สรีดภงส์สอนให้เห็นว่าการจัดการน้ำที่ดี ไม่ได้เริ่มจากการกั้นน้ำเพียงจุดเดียว แต่ต้องมองภาพรวมของพื้นที่ทั้งหมด ตั้งแต่แหล่งต้นน้ำไปจนถึงปลายทาง หลักการเดียวกันนี้ยังคงเป็นพื้นฐานสำคัญของงานวางระบบระบายน้ำและป้องกันน้ำท่วมในงานก่อสร้างยุคปัจจุบัน
—
Interplug ภูมิใจในภูมิปัญญาไทยโบราณที่เข้าใจธรรมชาติของน้ำอย่างลึกซึ้ง และนำหลักการเดียวกันมาประยุกต์ใช้ในงานกันซึมและระบายน้ำให้กับทุกโครงการ
