“บรรพบุรุษไทยสร้างบ้านให้เย็นสบายโดยไม่ต้องใช้แอร์ได้อย่างไร? คำตอบอยู่ในสถาปัตยกรรมไทยโบราณที่เรากำลังลืมเลือนไปทุกวัน”
.
—
.
สถาปัตยกรรมไทยโบราณ — ภูมิปัญญาที่ล้ำหน้ากว่าที่คิดเมื่อพูดถึงสถาปัตยกรรมล้ำสมัย หลายคนนึกถึงตึกกระจกสูงระฟ้าหรือบ้านดีไซน์โมเดิร์น แต่ความจริงคือบรรพบุรุษไทยได้สร้างระบบสถาปัตยกรรมที่ตอบโจทย์สภาพอากาศร้อนชื้นของไทยได้อย่างสมบูรณ์แบบมาหลายร้อยปี โดยไม่ต้องพึ่งพาเทคโนโลยีใดๆ เลย
—
ภูมิปัญญาสถาปัตยกรรมไทยที่น่าทึ่ง:
เรือนไทยใต้ถุนสูง — ระบบระบายอากาศที่ล้ำหน้ายุคใต้ถุนสูงของเรือนไทยไม่ได้มีไว้แค่สำหรับเก็บของ แต่คือระบบระบายอากาศที่ออกแบบมาอย่างชาญฉลาด อากาศเย็นจากพื้นดินไหลเวียนใต้พื้นบ้านและขึ้นมาระบายความร้อนจากพื้น ทำให้ภายในบ้านเย็นกว่าภายนอกได้ถึง 5–8 องศาเซลเซียสโดยไม่ต้องใช้พลังงานใดๆ และยังป้องกันน้ำท่วม สัตว์ร้าย และความชื้นจากดินได้ในคราวเดียวกัน
หลังคาทรงสูงชัน — วิศวกรรมความร้อนของคนโบราณหลังคาบ้านไทยที่ลาดชันสูงไม่ได้เป็นแค่ความสวยงาม แต่คือการคำนวณที่แม่นยำ ความร้อนจากแดดจะสะสมอยู่ที่ยอดหลังคาสูง ไม่ลงมาถึงพื้นที่อยู่อาศัย และหลังคาที่ยื่นยาวออกมาช่วยบังแดดผนังและหน้าต่างในมุมที่เหมาะสมตามแนวดวงอาทิตย์ในแต่ละฤดูกาล
ฝาผนังไม้กระดาน — ระบบปรับอุณหภูมิธรรมชาติผนังไม้กระดานของเรือนไทยมีช่องว่างเล็กๆ ที่ยอมให้ลมพัดผ่านได้ ทำให้อากาศถ่ายเทตลอดเวลา แตกต่างจากผนังปูนทึบที่กักความร้อนไว้ภายใน ไม้ยังมีคุณสมบัติดูดซับความชื้นในอากาศในช่วงที่ชื้นและคายออกเมื่ออากาศแห้ง ทำให้ความชื้นภายในบ้านสม่ำเสมอตลอดปี
การวางทิศทางบ้าน — ดาราศาสตร์ในสถาปัตยกรรมเรือนไทยโบราณส่วนใหญ่จะหันหน้าบ้านไปทางทิศตะวันออกหรือทิศใต้ เพื่อรับลมตะเภาและลมมรสุมตะวันตกเฉียงใต้ที่พัดเข้ามาตลอดปี และหันด้านแคบของบ้านไปทางทิศตะวันตกเพื่อลดพื้นที่รับแดดบ่ายที่ร้อนที่สุด การออกแบบแบบนี้ช่วยลดความร้อนภายในบ้านได้อย่างมีนัยสำคัญ
ระเบียงและชานบ้าน — พื้นที่กันชนความร้อนระเบียงและชานบ้านของเรือนไทยทำหน้าที่เป็น Buffer Zone หรือพื้นที่กันชนระหว่างความร้อนภายนอกและพื้นที่อยู่อาศัยภายใน ช่วยลดอุณหภูมิก่อนที่อากาศจะเข้าสู่ตัวบ้าน และยังเป็นพื้นที่ทางสังคมที่สำคัญของครอบครัวและชุมชนอีกด้วย
—
ตัวเลขที่น่าทึ่ง:
เรือนไทยโบราณมีอุณหภูมิภายในต่ำกว่าภายนอกได้ถึง 5–8 องศาโดยไม่ใช้ไฟฟ้า หลังคาทรงไทยสามารถระบายน้ำฝนได้เร็วกว่าหลังคาแบนถึง 3 เท่า ไม้สักที่ใช้สร้างเรือนไทยโบราณมีอายุการใช้งานได้ถึง 100–200 ปีถ้าดูแลถูกต้อง เรือนไทยที่ออกแบบถูกทิศทางใช้พลังงานระบายความร้อนน้อยกว่าบ้านสมัยใหม่ถึง 40%—
ภูมิปัญญาที่กำลังถูกนำกลับมาใช้ใหม่:ในยุคที่โลกกำลังเผชิญวิกฤตพลังงานและการเปลี่ยนแปลงสภาพอากาศ สถาปนิกและนักออกแบบชั้นนำทั่วโลกกำลังหันกลับมาศึกษาสถาปัตยกรรมพื้นถิ่นในเขตร้อนชื้น รวมถึงเรือนไทย เพื่อนำหลักการเหล่านี้มาประยุกต์ใช้ในอาคารสมัยใหม่ที่ประหยัดพลังงานและเป็นมิตรต่อสิ่งแวดล้อม
—
บทเรียนจากเรือนไทยถึงคนรุ่นใหม่:บรรพบุรุษไทยไม่มีซอฟต์แวร์คำนวณ ไม่มีวิศวกรโครงสร้าง แต่พวกเขาสังเกต เรียนรู้ และสั่งสมความรู้จากธรรมชาติมาหลายชั่วอายุคน จนสร้างระบบสถาปัตยกรรมที่ตอบโจทย์ชีวิตได้อย่างสมบูรณ์แบบ บางทีคำตอบที่ดีที่สุดสำหรับอนาคตอาจซ่อนอยู่ในภูมิปัญญาของอดีตที่เรากำลังลืมเลือนไป
—
เรื่องน่ารู้ประจำวันเสาร์ โดย Interplugเพราะงานก่อสร้างที่ดีเรียนรู้จากทั้งอดีตและปัจจุบัน
